ابو القاسم سلطانى
322
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گلها به صورت چترهاى مركب و گلبرگها سفيدرنگ مىباشند و در رأس شاخهها مشاهده مىشوند . در هر چتر 15 - 10 دمگل كوچك ديده مىشود ، ميوه كوچك ، داراى حدود 10 برجستگى و كنارههاى آن دندانه دار مىباشد . گياه در بيشهزارها ، جنگلها ، مناطق مرطوب و سايهدار اغلب مناطق اروپا و قسمتهاى معتدله آسيا ، شمال افريقا مشاهده مىشود و اكنون در شمال امريكا از Nova soca تا كاليفرنيا ، شيلى و جنوب امريكا به صورت بومى درآمده است . محل رويش آن در ايران ، نواحى شمالى و جنوبى كشور ، كوهستانهاى شيراز و خراسان مىباشد و اهالى محلى آن را شوكران و بيخ تفت مىنامند . تاريخچه : شوكران يكى از سمىترين گياهان موجود مىباشد و به علت شباهت با جعفرى و گشنيز و ايجاد مسموميت و مرگومير از زمانهاى بسيار دور شناخته شده و براى آن خواص جادوئى و شيطانى قائل شده بودند در يونان باستان محكومين به مرگ را با نوشيدنيهاى زهرآلودى كه يكى از مواد آن اين گياه بوده است از بين مىبردهاند و سقراط فيلسوف معروف را در 399 سال قبل از ميلاد به جرم اينكه خدايان جديد يونان را قبول نداشته و به خداى واحد اعتقاد داشته است با اين نوشابه مسموم نمودهاند . روميان باستان براى تشديد اثر مسموميت به آن ترياك اضافه مىكردهاند . نام جنس گياه از كلمه يونانى Conis " فرفره " گرفته شده است كه اشاره به سرگيجه و حالات مسموميت مىباشد . به يونانى گياه را Koneion و Konas مىناميدهاند . ديوسكوريد در مقاله چهارم گويد قونيون گياهى است كه ساقه آن مانند رازيانه ، گرهدار با برگهاى بسيار زياد شبيه به برگ قنا 1 * يا كلخ ولى باريكتر از برگ قنا ، با رايحه سنگين ، ساقه در قسمت فوقانى بسيار منشعب و داراى تاج گلى است كه گل آن سفيد و دانه آن به انيسون شباهت دارد ولى سفيدتر مىباشد ، ريشه توخالى و زياد در زمين فرونمىرود به سبب طبيعت بسيار سردى كه دارد كشنده به سردى مىباشد . براى رفع زيان آن را با شراب صرف 2 * مىنوشند . خوشه آن را قبل از خشك شدن دانه جمعآورى و افشره آن را گرفته و در آفتاب خشك مىكنند و در موارد زيادى به كار مىبرند ، در تركيب شيافهاى چشمى كه درد چشم را تسكين مىدهد وارد مىشود و ضماد آن درد باد سرخ و وزيكول يا عرق گز را تسكين مىدهد و اگر آن را با برگ گياه كوبيده و به بيضهها ضماد نمايند از دفع اسپرم در خواب جلوگيرى و اگر به آلت تناسلى بهمالند آن را سست مىكند و ماليدن آن به پستان شير را قطع مىكند و مانع بزرگ شدن پستان دختران مىشود و اگر به بيضه كودكان بهمالند آن را كوچك و لاغر مىكند . مصرف بيش از حد مجاز ، عقل را زايل مىسازد ، به ديد چشم آسيب مىرساند ، حتى نمىتواند چيزى را به بيند ، ايجاد سكسكه ، اغتشاش فكر و سردى اطراف و در آخر در اثر خناق از تنگ شدن قصبه الريه و حنجره در اثر نفخ مسموم هلاك مىشود ، لازم است مسموم سعى به استفراغ و تخليه شكم نمايد ، خوردن